Tổng quan hiện trạng thị trường Rollup: Cuộc cạnh tranh giữa tính chính thống, chủ quyền, mô-đun hóa và Restaking
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tổng quan hiện trạng thị trường Rollup: Cuộc cạnh tranh giữa tính chính thống, chủ quyền, mô-đun hóa và Restaking
Bước sang năm 2024, Rollup bắt đầu phân hóa thành 4 loại.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: NingNing
Một trong những chủ đề chính trên thị trường mở rộng khả năng vào năm 2023 là việc Rollup "thực hiện" TVL, người dùng và các dApp sinh thái từ các Alt L1. Arbitrum, Optimism, Zksync, Starknet,... đóng vai trò như những hiệp sĩ bảo vệ thánh điện của hệ sinh thái Ethereum, có công lao to lớn đối với sự phát triển của hệ sinh thái này.
Tuy nhiên, khi Arbitrum cố gắng xây dựng một cấu trúc trung tâm - vệ tinh (hub-and-spoke) theo lộ trình mở rộng L1-L2-L3 nhằm củng cố vị thế dẫn đầu và lợi ích đã đạt được của mình trong lĩnh vực Rollup, mọi chuyện bắt đầu trở nên kỳ lạ.
May mắn thay, cả Optimism và Zksync đều không đi theo hành động mạnh mẽ này của Arbitrum, mà chọn cấu trúc song song Stacks, tự hạ cấp thành ví dụ đầu tiên trong cấu trúc Stack.
Thậm chí Polygon, dù không phải sidechain thực thụ của Ethereum, cũng không chọn con đường của Arbitrum, mà theo chân Optimism và Zksync để ra mắt cấu trúc song song tương tự Stacks mang tên Polygon CDK. Chỉ khác là lớp thanh toán của Polygon CDK là mạng chính Polygon PoS chứ không phải mạng chính Ethereum.
Tuy nhiên, phần lớn các Rollup triển khai bằng SDK Stacks vẫn cần chia sẻ tính sẵn sàng dữ liệu và lớp thanh toán, do đó chưa thực sự đạt được tính song song và chủ quyền đầy đủ.
So với kiến trúc mở rộng phi tập trung theo tầm nhìn phân mảnh DankSharding của Ethereum với 1024 phân mảnh cộng thêm 1 phân mảnh dành cho n Rollup thì điều này vẫn còn cách xa rất nhiều.
Bước sang năm 2024, dưới tác động của các nguyên lý mới như mô-đun hóa và Restaking, Rollup bắt đầu phân hóa thành 4 loại: Rollup Chính thống, Rollup Chủ quyền, Rollup Mô-đun hóa và Rollup Restaking:
Rollup Chính thống
Rollup Chính thống chủ động theo đuổi vai trò là một trong những nhà cung cấp dịch vụ xử lý ngoài cho lớp thực thi của Ethereum, hướng tới tính tương đương EVM hoặc thậm chí là tính tương đương Ethereum. Optimism, Linea, Scroll thuộc nhóm này. Kiến trúc của Arbitrum về cơ bản giống vậy, nhưng không tích cực theo đuổi tính tương đương Ethereum như ba dự án trên, mà thiên về nhà phát triển hơn.
Rollup Chủ quyền
Rollup Chủ quyền tiêu biểu là Metis của mẹ Vitalik, và Starknet do Vitalik và Eli cùng khởi xướng.
Đặc điểm kiến trúc chung của họ là sở hữu mạng lưới bộ sắp thứ tự (sequencer) phi tập trung và mạng lưới xác thực chủ quyền (lớp thanh toán).
Do Metis sử dụng cơ chế Op Rollup trong khi Starknet dùng cơ chế Zk Rollup, mặc dù cả hai đều áp dụng tư tưởng thiết kế PBS (phân tách giữa người nộp khối và người xây dựng khối), kiến trúc mạng xác thực chủ quyền của chúng vẫn có sự khác biệt: Starknet bổ sung thêm một số vai trò nút như Prover (người tạo bằng chứng) chịu trách nhiệm tạo ZKP (bằng chứng không kiến thức).
Hơn nữa, vì chi phí nộp bằng chứng hiệu lực ZKP lên mạng chính Ethereum thấp hơn so với bằng chứng gian lận, Starknet vẫn giữ Ethereum làm lớp đồng thuận và lớp sẵn sàng dữ liệu.
Trong khi đó, Metis đi đến tận cùng, chỉ dùng mạng chính Ethereum như một bộ lưu trữ memo hay bảng thông báo. Mối quan hệ giữa nó và mạng chính Ethereum tương tự như mối liên hệ hiện tại giữa đa số L2 Bitcoin với mạng chính Bitcoin — coi như đạt mức chủ quyền tối đa.
Rollup Mô-đun hóa
Hiện tại Rollup Mô-đun hóa chia thành hai loại con: Rollup phổ quát như Manta, và Rollup ứng dụng như Aevo, Lyra.
Tình trạng hiện tại của Rollup Mô-đun hóa khiến người ta cảm giác chỉ đơn thuần là thay thế lớp DA từ Ethereum sang các blockchain DA mô-đun như Celestia, Avail.
Nhưng suy nghĩ này đã bỏ qua ý nghĩa sâu xa của Rollup Mô-đun hóa, tức là đây chính là sự đổi mới và thách thức đối với cấu trúc trung tâm - vệ tinh đang chiếm ưu thế hiện nay trong các Rollup.
Rollup Mô-đun hóa trao cho các nhà phát triển dApp khả năng thoát khỏi sự kiểm soát của Ethereum và các L2 phổ quát, giúp giảm bớt hiện tượng kỳ lạ hiện nay là xây dựng Rollup theo hướng dẫn của Quỹ Ethereum hay các nhà VC, từ đó quay trở lại mô hình sản phẩm lấy người dùng làm trung tâm.
Rollup Restaking
Rollup Restaking là nguyên lý mới do nhà cung cấp dịch vụ Raas AltLayer và EigenLayer cùng ra mắt.
So với Metis trong Rollup Chủ quyền, mạng xác thực và mạng đồng thuận của nó được khởi tạo từ mạng nút AVS của EigenLayer, độ an toàn kinh tế đến từ ETH và LST được Restaking, do đó mức độ an toàn cao hơn so với các Rollup được bảo đảm bằng token giao thức gốc của L2.
Rollup Restaking chèn thêm một lớp trung gian tên là AltLayer Vital trước lớp thanh toán, và một lớp trung gian tên là AltLayer Mach trước lớp đồng thuận và lớp sẵn sàng dữ liệu, nhờ đó các chức năng của lớp thanh toán, lớp đồng thuận và lớp sẵn sàng dữ liệu được phân bổ.
Kiến trúc này giúp tăng cường độ an toàn, thời gian xác nhận cuối cùng và giảm chi phí xác minh tính sẵn sàng dữ liệu cho Rollup.
Rollup Restaking còn giảm đáng kể ngưỡng và chi phí triển khai Rollup; hiện tại AltLayer hỗ trợ triển khai một Rollup chỉ trong 5 phút với mã code bằng 0.
Trong số 4 loại trên, Rollup Chính thống và Rollup Chủ quyền chủ yếu là các Rollup phổ quát, chiếm phần lớn thị phần. Tuy nhiên, chi phí triển khai và vận hành của chúng rất cao, không phù hợp với các nhà phát triển dApp.
Ngược lại, mô hình nhẹ hơn của Rollup Mô-đun hóa và Rollup Restaking đã mang đến lựa chọn mới cho các nhà phát triển dApp trong năm 2024.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@0xNing0x
