Tháo bỏ bánh xe hỗ trợ Rollup, L2 làm thế nào để khởi động con đường phi tập trung?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tháo bỏ bánh xe hỗ trợ Rollup, L2 làm thế nào để khởi động con đường phi tập trung?
Việc phân cấp quyền lực kinh tế và quản trị chung tại cộng đồng có lẽ sẽ là mật mã then chốt giúp L2 vượt qua con đường phi tập trung hóa.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: NingNing
Gần đây, đề xuất MIP-4 của cộng đồng Metis đã được thông qua — đây là lần đầu tiên trong số tất cả các L2 triển khai thử nghiệm trình sắp thứ tự (sequencer) phi tập trung, đánh dấu bước đi đặc biệt của Metis trong việc gỡ bỏ "bánh xe hỗ trợ" khỏi Rollup.
Khái niệm “bánh xe hỗ trợ” cho Rollup bắt nguồn từ Vitalik. Vào tháng 11 năm 2022, Vitalik đã đăng bài trên diễn đàn cộng đồng Ethereum để thảo luận về các mốc phát triển của L2 Rollup. Ông đề xuất ba mốc phát triển như sau:
Giai đoạn 0: Giai đoạn hoàn toàn có bánh xe hỗ trợ
Các Rollup L2 ở giai đoạn 0 được phép sử dụng sequencer tập trung để đóng gói toàn bộ dữ liệu trạng thái của L2 và gửi lên L1 (mạng chính Ethereum), đồng thời triển khai một bộ hợp đồng xác minh trên L1 (ví dụ như Optimism Gateway do Optimism triển khai trên mạng chính Ethereum) nhằm đảm bảo tính sẵn có dữ liệu và cho phép người dùng chuyển tài sản một cách miễn phí mà không cần cấp phép.
Giai đoạn 1: Giai đoạn bánh xe hỗ trợ hạn chế
Đối với OP-Rollup, cần triển khai cơ chế bằng chứng gian lận (fraud proof) trên L1; đối với ZK-Rollup, cần triển khai bằng chứng hiệu lực (validity proof) trên L1.
Cần có một "Hội đồng an ninh" dạng đa chữ ký (multisig), có quyền phủ nhận kết quả sai từ bằng chứng gian lận hoặc bằng chứng hiệu lực.
Cho phép tồn tại cơ chế nâng cấp, nhưng yêu cầu khóa thời gian ít nhất 7 ngày trì hoãn.
Giai đoạn 2: Giai đoạn không còn bánh xe hỗ trợ
Phải có hai hợp đồng bằng chứng gian lận hoặc bằng chứng hiệu lực độc lập, bổ trợ lẫn nhau làm dự phòng. Khi xảy ra xung đột dữ liệu trạng thái, “Hội đồng an ninh” sẽ điều chỉnh tùy theo tình huống.
Cho phép tồn tại cơ chế nâng cấp, nhưng yêu cầu khóa thời gian ít nhất 30 ngày trì hoãn.
Sau khi đăng bài viết này, Vitalik rất lạc quan về ba mốc phát triển trên của Rollup, ông từng kỳ vọng rằng sau nâng cấp Cancun, các L2 ít nhất sẽ đạt đến mốc giai đoạn 1.
Tuy nhiên, vì nâng cấp Cancun đã được tách ra từ nâng cấp Shanghai thành một bản cập nhật lớn riêng biệt, và thời điểm triển khai liên tục bị trì hoãn, hiện tại tất cả các Rollup L2 vẫn đang dậm chân ở giai đoạn 0.
Hiện tượng này có hai nguyên nhân:
1. Cấu trúc hợp đồng thông minh thực hiện cơ chế bằng chứng gian lận khá phức tạp, tiêu tốn nhiều tài nguyên tính toán và xác minh trên chuỗi, dẫn đến chi phí vận hành rất cao. Trong khi đó, xác suất xảy ra sự kiện thách thức gian lận là cực kỳ thấp — ít nhất cho đến nay, chưa từng có trường hợp xung đột trạng thái nào xảy ra trên bất kỳ OP-Rollup L2 nào.
Việc đầu tư chi phí lớn chỉ để phòng ngừa một rủi ro nhỏ là không kinh tế. Ngay cả khi bỏ qua yếu tố kinh tế và chỉ xét đến tăng cường bảo mật, các đội phát triển L2 cũng mong muốn chờ đến sau nâng cấp Cancun để chi phí vận hành L2 giảm đáng kể rồi mới triển khai.
2. Một số L2 là những bên hưởng lợi từ giai đoạn 0. Nhờ vào trào lưu airdrop và sequencer tập trung, họ có thể thu về hàng chục triệu USD mỗi tháng từ MEV của người dùng. Vì vậy, họ thiếu động lực để tiến lên giai đoạn 1 hay giai đoạn 2.
Trước tình trạng ì ạch, dậm chân tại chỗ ở giai đoạn 0 của các L2, thị trường và người dùng đang dần mất kiên nhẫn.
Gần đây, tiếng nói chỉ trích L2 ngày càng gia tăng, tập trung vào việc chậm triển khai mạng thử nghiệm bằng chứng gian lận, sự tập trung của sequencer, và việc tận thu phí gas của người dùng thông qua vô số nhiệm vụ.
Trước những lời chỉ trích này, một số L2 lấy ý thức hệ của Ethereum Maxi làm lá chắn, cho rằng việc xây dựng sequencer phi tập trung và tạo lập đồng thuận độc lập/bán độc lập là hành vi tách rời khỏi Ethereum.
Một số L2 khác lại cho rằng mối quan hệ giữa L2 và Ethereum là quan hệ phân hình (fractal). Sequencer phi tập trung, về một mức độ nào đó, chính là sự phân hình của cơ chế đồng thuận PoS Ethereum xuống tầng L2.
Starknet và Metis là những L2 mang quan điểm này. Trong đó, Starknet chọn giải pháp cân bằng khi yêu cầu 1/3 phí gas phải thanh toán bằng token giao thức STRK, có thể coi là một Rollup có chủ quyền ở mức 1/3. Còn Metis, được mệnh danh là "L2 mà mẹ của Vitalik cũng phải khen", lại kiên định hơn trên con đường Rollup có chủ quyền, và đã quyết đoán khởi động thử nghiệm sequencer phi tập trung ngay trong tháng này.
Sequencer tập trung hay phi tập trung — đây là câu hỏi lớn đối với mọi nền tảng L2.
Ở đây ta tạm gác lại tính đúng đắn chính trị về "chính thống Ethereum", mà chỉ tập trung phân tích phương pháp luận xây dựng L2.
Hiện tại, phương pháp luận xây dựng L2 dường như đang chia thành hai phe rõ rệt. Một phe coi trọng tính chính thống của Ethereum và nhà phát triển, dùng các giải pháp kỹ thuật như bằng chứng gian lận / bằng chứng hiệu lực để đạt được mức tin cậy tối thiểu và phi tập trung hóa cho L2. Phe còn lại tin vào cộng đồng là tối cao và người dùng là vua, hướng tới phi tập trung hóa L2 thông qua kiến trúc sequencer phi tập trung + Rollup có chủ quyền.
Chúng tôi không muốn can dự vào cuộc tranh luận này, mà chỉ muốn nêu ra một thực tế cơ bản: các giao thức web3 không giống sản phẩm web2; quá trình xây dựng giao thức web3 gần giống với việc xây dựng một hệ sinh thái sinh học, chứ không đơn thuần như việc chế tạo một sản phẩm công nghiệp như web2.
Đây cũng là lý do vì sao cộng đồng Metis nhấn mạnh các nguyên tắc đa dạng, bao dung và chia sẻ, và cũng là lý do vì sao Metis dù chịu chỉ trích từ một số Ethereum Maxi vẫn kiên quyết thúc đẩy việc phi tập trung hóa sequencer.
Việc phân phối quyền lợi kinh tế và quản trị chung bởi cộng đồng có lẽ chính là chìa khóa giúp L2 vượt qua thử thách phi tập trung hóa.
Cuối cùng, khi hệ sinh thái Bitcoin và các blockchain mô-đun đang nổi lên, cạnh tranh với hệ sinh thái Ethereum để giành quyền định nghĩa khuôn mẫu Web3 tương lai, thì bản thân hệ sinh thái Ethereum cần kiềm chế cơn sốt e/acc, và cần lắng nghe tiếng nói từ cộng đồng nhiều hơn bao giờ hết.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@0xNing0x
