Tổng quan hệ sinh thái Bitcoin và danh sách các dự án tiềm năng: Từ phân bổ tài sản truyền thống đến các dự án mới nổi, triển vọng phát triển đa chiều của BTC
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tổng quan hệ sinh thái Bitcoin và danh sách các dự án tiềm năng: Từ phân bổ tài sản truyền thống đến các dự án mới nổi, triển vọng phát triển đa chiều của BTC
Sự hoàn thiện và phát triển của lĩnh vực BTC đã trở thành điều tất yếu trong ngành công nghiệp cũng như trong xã hội.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: MIIX Capital
Giới thiệu
Nhờ sự bùng nổ của Ordinals và hiệu ứng làm giàu từ các bản ghi (inscriptions), thị trường ngày càng chú ý nhiều hơn đến hệ sinh thái BTC. Mọi người nhận ra rằng có thể lưu trữ thông tin thông qua giao thức Taproot, sau đó đóng gói lên chuỗi như một bằng chứng truy xuất được, điều này đồng nghĩa với việc chuỗi BTC có khả năng lưu trữ dữ liệu và xây dựng DApp.
Khi hệ sinh thái BTC chính thức bước vào tầm ngắm công chúng, nhờ nâng cấp Taproot, cơ sở kỹ thuật cho phép nhà phát triển xây dựng hợp đồng thông minh trên BTC đã được củng cố vững chắc. Bài viết này sẽ kết hợp bối cảnh và thực trạng phát triển công nghệ BTC để phân tích sâu về hệ sinh thái đang được phát triển cũng như các dự án tiềm năng trên mạng lưới này.
1. Tổng quan ngành
1.1 Định nghĩa và bối cảnh
Các nhà phát triển luôn tìm cách xây dựng hợp đồng thông minh trên BTC, bởi vì tính đồng thuận mạnh và vốn hóa lớn khiến BTC về lý thuyết an toàn hơn. Do đó:
- Tháng 3 năm 2023, Ordinals bất ngờ ra đời, định nghĩa một giao thức số thứ tự hoạt động trên mạng BTC, cho phép Token và NFT tồn tại và vận hành ổn định trên mạng lưới BTC.
- Tiếp đó, các nhà phát triển phát triển từ Ordinals thành giao thức ghi chép (Inscriptions), cho phép đính kèm nội dung tùy ý (như văn bản, hình ảnh, video, file html...) vào từng satoshi, thông qua giao dịch tập lệnh Taproot để đóng gói lên chuỗi, hoàn tất quá trình khắc ghi.
Điều này giúp lưu trữ thông tin thông qua giao thức Taproot, sau khi được đóng gói lên chuỗi sẽ trở thành bằng chứng truy xuất, biến BTC thành một blockchain có thể lưu trữ thông tin, từ đó xây dựng DApp dựa trên giao thức Taproot, đưa hệ sinh thái BTC lần đầu tiên bước vào ánh sáng công chúng.
Mỗi BTC được chia nhỏ thành 100 triệu satoshi. Ordinals là một hệ thống đánh số cho từng satoshi. Các satoshi được chuyển từ đầu vào giao dịch sang đầu ra theo nguyên tắc FIFO (vào trước ra trước). Cả phương pháp đánh số và chuyển đổi đều phụ thuộc vào thứ tự: đánh số dựa trên thứ tự khai thác satoshi, còn chuyển đổi dựa trên thứ tự đầu vào/ra của giao dịch.
1.2 Hành trình phát triển
Colored Coins (Tiền xu nhuộm màu)
Năm 2013, ai đó trong cộng đồng BTC đề xuất khái niệm "Colored Coin" (tiền xu nhuộm màu), cho phép người dùng "nhuộm màu" một lượng nhỏ BTC, tận dụng đặc điểm của blockchain BTC để định dạng dữ liệu trong các trường trống của BTC nhằm đại diện cho tài sản khác mà họ sở hữu. Điều này khiến blockchain BTC không chỉ hỗ trợ giao dịch BTC mà còn mở rộng cho các ứng dụng khác.
Tuy nhiên, bản chất nhuộm màu là một giao thức, cần có sự hỗ trợ từ phía client. Nếu một client nào đó không hỗ trợ giao thức này, nó sẽ không nhận diện được dữ liệu trong UTXO là Colored Coin. (Bitcoin-Core - client lớn nhất - chưa bao giờ chấp nhận giao thức này, do đó Colored Coin chỉ được áp dụng hạn chế.)
Nhuộm màu ở đây là thêm thông tin đặc biệt vào UTXO của BTC, giúp phân biệt các UTXO khác nhau, từ đó phân biệt được các BTC đồng nhất.
Colored Coin là một nhóm công nghệ sử dụng hệ thống BTC để ghi lại việc tạo ra, quyền sở hữu và chuyển nhượng tài sản ngoài BTC, có thể dùng để theo dõi tài sản kỹ thuật số hoặc tài sản hữu hình do bên thứ ba nắm giữ, và thực hiện giao dịch quyền sở hữu thông qua Colored Coin.
OP_RETURN
Tháng 3 năm 2014, Bitcoin Core 0.9.0 phát hành, đưa OP_RETURN vào loại giao dịch chuẩn, các node sẽ chuyển tiếp giao dịch này nhưng bản cập nhật nhấn mạnh:
Sự thay đổi này không khuyến khích lưu trữ dữ liệu trên blockchain. OP_RETURN mới tạo ra một loại đầu ra có thể chứng minh và cắt tỉa được, tránh tình trạng các đầu ra không thể tiêu được bị dùng để lưu dữ liệu tùy ý (như hình ảnh) – một số phương án như vậy đã được triển khai – dẫn đến bộ dữ liệu UTXO của BTC phình to. Việc lưu dữ liệu tùy ý trên blockchain vẫn là một ý tưởng tồi; lưu trữ dữ liệu không liên quan đến tiền tệ ở nơi khác sẽ rẻ hơn và hiệu quả hơn. (Nguồn)
Phương án này là sự thỏa hiệp của nhóm Bitcoin Core nhằm giảm thiểu ô nhiễm blockchain BTC, ngăn chặn các giao thức kiểu Colored Coin lưu dữ liệu không liên quan lên UTXO, do đó các node giờ có thể chuyển tiếp.
Mạng Lightning
Mạng Lightning lần đầu tiên được đề xuất trong bài báo "The Bitcoin Lightning Network: Scalable Off-Chain Instant Payments" vào tháng 2 năm 2015, và ra mắt vào năm 2018, nhằm giải quyết vấn đề hiệu suất mạng giao dịch.
Mạng Lightning đưa phần lớn giao dịch ra khỏi blockchain BTC, chỉ xác nhận các bước quan trọng lên chuỗi. Nguyên lý cơ bản là: thiết lập kênh thanh toán off-chain giữa hai bên giao dịch, sau khi đóng kênh thì mới ghi kết quả cuối cùng lên mạng chính. Nó cho phép người dùng thực hiện hàng loạt giao dịch bên ngoài blockchain chính, sau đó ghi lại dưới dạng một giao dịch đơn lẻ. Tuy nhiên, khả năng tăng TPS cho BTC của Lightning Network vẫn còn hạn chế, và cũng không phù hợp để xây dựng hợp đồng thông minh.
Hơn nữa, người dùng giao dịch off-chain, chỉ tải kết quả cuối cùng lên chuỗi khi đóng kênh, nên tính bảo mật trong quá trình giao dịch không được đảm bảo. Vốn lớn vẫn e ngại sử dụng Lightning Network, và vẫn chọn chuyển khoản qua mạng chính.
Taproot
Nâng cấp Taproot ra mắt vào tháng 11 năm 2021, là một trong những nâng cấp quan trọng nhất trong vài năm gần đây, nhằm tăng cường tính riêng tư, khả năng mở rộng và tính thực tiễn cho mạng blockchain thế hệ đầu tiên.
Sau nâng cấp Taproot, việc xác minh hàng loạt chữ ký và giao dịch được hỗ trợ, giải quyết căn bản vấn đề xác minh giao dịch chậm trước đây, giảm đáng kể nhu cầu về không gian khối và tăng tốc độ thao tác. Điều này cũng làm giảm mức độ sử dụng tài nguyên của hợp đồng thông minh, khiến chúng trở nên thực tế và dễ tiếp cận hơn cho các giao dịch hàng ngày. Tính đa năng này mở ra những khả năng mới cho tài sản kỹ thuật số độc đáo và các chức năng cao cấp khác trên mạng BTC.
Hiện nay, phần lớn việc xây dựng hợp đồng thông minh bắt đầu dựa trên giao thức Taproot. Tuy nhiên, Taproot cũng có vấn đề riêng, bao gồm dữ liệu lưu trữ off-chain, yêu cầu ví hỗ trợ định dạng Taproot, dữ liệu chủ yếu được lưu trữ trên các chỉ mục bên thứ ba. Nếu người dùng hoặc bên thứ ba mất dữ liệu, token sẽ bị mất.
Trên đây là tình hình áp dụng Taproot, ta thấy tỷ lệ sử dụng Taproot đang tăng dần kể từ khi ra mắt. Ordinals ra mắt vào tháng 11 năm 2022, kể từ đó tỷ lệ sử dụng bùng nổ. Tính đến ngày 25 tháng 12 năm 2023, trung bình cứ 100 giao dịch thì có tới 75 giao dịch liên quan đến Taproot.
1.3 Bối cảnh cạnh tranh
Là một blockchain, hiện nay hệ sinh thái BTC chia thành hai mảng chính: phát hành tài sản (token BRC-20 hoặc token inscription) và hợp đồng thông minh đa dạng. Về bản chất, vẫn là cuộc cạnh tranh hệ sinh thái giữa các blockchain, tuy nhiên chưa có đối thủ rõ ràng nào nổi bật vì đây là lĩnh vực khá mới, các phân nhánh như Layer2, DeFi, Gamefi, cầu nối chéo chuỗi đều mới bắt đầu phát triển.
Điểm then chốt của cuộc cạnh tranh vẫn nằm ở việc ai sẽ triển khai Layer2 thành công đầu tiên, để hỗ trợ hợp đồng thông minh (bản thân chuỗi chính BTC không hỗ trợ hợp đồng thông minh). Hiện tại, sự chú ý tập trung chủ yếu vào các bản ghi đơn thuần và cơ sở hạ tầng hỗ trợ hợp đồng thông minh.
Hai trường phái phát hành trên BTC Layer1: Trường phái Json và trường phái UTXO độc quyền của Atomicals.
Brc20 và mở rộng qua sidechain
Brc20 là hệ thống token ghi trên chuỗi nhưng xử lý off-chain, dùng BTC như kho lưu trữ. Với loại mở rộng này, có thể thêm nhiều logic nghiệp vụ hơn vào máy chủ chỉ mục off-chain. Ví dụ, trực tiếp giới thiệu các nguyên tố mới ngoài "mint", "deploy", "transfer" trong trường "op" của Json để thực hiện đặt lệnh, thế chấp, đốt cháy, ủy quyền... Tổ hợp các "op" này có thể tiến hóa thành swap, cho vay (Inscription-Fi - Tài chính bản ghi) hay thậm chí socialfi và gamefi phức tạp hơn.
Về bản chất, đây là lập trình hướng tới indexer, giống như lập trình giao diện server web2, độ khó thấp, thậm chí có thể bắt đầu từ một indexer duy nhất, nhưng hiệu quả mang lại rất rõ rệt. Hiện tại, các chức năng như swap của Unisat, cũng như các giao thức brc100, orc20, Tap đều là những tiên phong thuộc trường phái mở rộng Json, có tiềm năng tạo ra thay đổi nhanh chóng.
Tuy nhiên, phi tập trung luôn là vấn đề cần cân nhắc. Lập trình hướng tới indexer tất yếu dẫn đến áp lực máy chủ ngày càng lớn, khiến cộng đồng vận hành khó khăn hơn; nghiệp vụ phức tạp cũng đòi hỏi sự nhất quán về đồng thuận, cuối cùng vẫn sẽ dẫn đến việc phát triển nền tảng hợp đồng thông minh.
Layer2 của Atomicals
Token Arc20 của Atomicals được biểu thị trực tiếp bởi chính UTXO của BTC, không tồn tại việc cập nhật Json. Thao tác trực tiếp trên UTXO giúp token Arc20 có nhiều khả năng thú vị, ví dụ như trao đổi Arc20 với BTC, tiêu hao token Arc20 để tạo ra token Arc20 khác...
Thông qua kiểm soát đầu vào/ra giao dịch, Arc20 có thể thực hiện các chức năng DeFi đơn giản (đòi hỏi kỹ năng cao hơn từ nhà phát triển, độ khó lớn hơn). Lợi ích rất rõ ràng: mọi logic đều được xử lý trực tiếp bởi mạng BTC, chia sẻ độ an toàn và đồng thuận tối đa; đồng thời có thể hấp thụ liền mạch tài sản BTC, không cần cầu nối BTC bên thứ ba như các sidechain.
Arc20 không phải là Turing-complete, do đó, sau khi tiếp thu tư tưởng thiết kế Bitvm, giao thức Atomicals cũng đề xuất giải pháp Avm - một Layer2 trên BTC, nộp bằng chứng lên Layer1 mạng BTC và được xác minh bởi logic mạch tập lệnh BTC. Arc20, với tư cách là tài sản đại diện bởi UTXO, tự nhiên phù hợp làm tài sản thế chấp cho bằng chứng gian lận trên Layer2 AVM. Đây có lẽ là giải pháp Layer2 phù hợp nhất với BTC.
Nhà cung cấp dịch vụ phát triển Atomicals @wizzwallet gần đây cập nhật một số thông tin về AVM, có thể tiến độ nhanh hơn dự kiến.
2. Hệ sinh thái ngành
2.1 Hệ sinh thái Layer2
Stacks
Dự án Stacks khởi nguồn từ năm 2017, là một dự án blockchain Layer2 chuyên xây dựng ứng dụng lớp trên BTC, chủ yếu kết nối với BTC thông qua cơ chế đồng thuận POX (Proof of transfer), với mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái quy mô lớn trên nền tảng BTC.
Hiện tại, website chính thức của Stacks liệt kê khoảng 60 DApp. Trên Stacks, thợ đào khóa BTC, mạng lưới chọn ra người lãnh đạo mỗi vòng, người lãnh đạo chịu trách nhiệm đóng gói khối Stacks, sau đó gửi giá trị băm lên mạng chính, nhận thưởng phí từ hợp đồng thông minh và giao dịch. Nói cách khác, nút này không chỉ làm nút mạng chính BTC mà còn tham gia xác thực nút mạng Stacks, có hai cơ hội nhận thưởng đóng gói.
Hiện tại không thể thu thập dữ liệu tổng thể của Stacks từ kênh công khai, toàn bộ hệ sinh thái phát triển chưa đạt kỳ vọng. Gần đây, do ảnh hưởng từ làn sóng bản ghi, Stacks thu hút nhiều sự chú ý hơn, dẫn đến TVL tăng mạnh.
Hiện tại, TVL của Stacks tập trung chủ yếu vào ALEX, một giao thức DeFi toàn diện trên Stacks, TVL đạt 45 triệu USD, vốn hóa khoảng 245 triệu USD.
Xét về dữ liệu: thời điểm ALEX tăng vốn hóa khá muộn, với các giao thức hàng đầu dạng cơ sở hạ tầng, có thể chậm hơn so với thị trường chung, điều này cũng cho thấy tốc độ luân chuyển vốn trong ngành vẫn còn chậm.
Rootstock
Rootstock là một nền tảng hợp đồng thông minh tương thích EVM dựa trên BTC, nhằm mở rộng chức năng, thực hiện hợp đồng thông minh và xây dựng các giao thức DeFi không cần giấy phép, mà không làm tổn hại đến lớp cốt lõi BTC. Khung cơ sở hạ tầng Rootstock (kiến trúc RIF) phù hợp với các trường hợp như thanh toán, xác thực danh tính.
Rootstock phát triển tốt hơn, TVL vượt xa Stacks, chủ yếu vì DApp trên Stacks cần xây dựng bằng ngôn ngữ mới Clarity, trong khi Rootstock tương thích EVM, thân thiện hơn với nhà phát triển.
Hiện nay, các dự án chính trong hệ sinh thái này là MoneyOnChain và Sovryn, lần lượt là nền tảng DeFi toàn diện và nền tảng cho vay. Hiện tại Sovryn đã phát hành token, vốn hóa 25 triệu USD.
Liquid Network
Nguyên lý hoạt động của Liquid tương tự mạng Lightning, BTC trên mạng được đảm bảo 1:1 bằng BTC trên chuỗi chính. Khi người dùng chuyển BTC sang Liquid, họ có thể tận dụng tốc độ và tính bảo mật của mạng khi giao dịch. Người dùng cũng có thể phát hành tài sản mới trên mạng, ví dụ như stablecoin và token chứng khoán.
Hiện tại, hai ứng dụng được khuyến nghị chính thức là giao thức cho vay P2P Hodl Hodl và Side Swap. Cho vay P2P dù tối ưu hiệu suất vốn nhưng thanh khoản rất kém (hiện nay các giao thức cho vay chính đều chuyển sang dạng điểm-bể, có thể khớp cung-cầu tốt hơn).
2.2 Hệ sinh thái NFT
Nhờ sức nóng thị trường của Ordinals, dòng vốn bắt đầu đổ dồn vào hệ sinh thái NFT. Thị trường NFT có tính thanh khoản cao nhất hiện nay là Magic Eden, ra mắt thị trường NFT BTC từ tháng 3 năm 2023, hiện chiếm khoảng 70% thanh khoản thị trường.
Bitcoin Frogs
Trên thị trường NFT Magic Eden, sản phẩm có khối lượng giao dịch cao nhất là Bitcoin Frogs. Một bộ sưu tập PFP thuần túy, tổng cộng 10.000 cái, giá sàn 0.3 BTC, khối lượng giao dịch khoảng 950 BTC.
Xét về dữ liệu: khi nhiệt độ ngành BTC dần hạ, giá Ordinals giảm theo, xu hướng thị trường NFT cũng đi xuống.
Bitmap
Bitmap là một giao thức mã nguồn mở do blockamoto đề xuất trên ordinals vào ngày 13 tháng 6 năm 2023, nhằm thiết lập sự đồng thuận về đất đai trong metaverse trên chuỗi BTC.
Dự án này khá mới lạ, khác với Decentraland, The Sandbox... Loại đất đai này có thể xây dựng vô số dự án tương tự, nhưng nếu gắn khối với bitmap thì tính khan hiếm hình thành tự nhiên chứ không do đội dự án tự đặt ra. Tính khan hiếm của bitmap đến từ số thứ tự của khối sở hữu. Hiện tại phần lớn dự án bitmap vẫn đang trong giai đoạn khám phá phát triển.
Bitmap thực chất là một tiêu chuẩn định nghĩa quyền sở hữu cho từng khối trên BTC. Indexer hoặc nền tảng có thể dựa theo quy tắc ánh xạ dữ liệu khối thành các không gian 3D khác nhau, trở thành từng mảnh đất metaverse. Ví dụ theo đề xuất của blockamoto, dữ liệu value trong khối định nghĩa diện tích đất, vbytes = độ sâu đất... Vì dữ liệu mỗi khối khác nhau (số hiệu khối, số tiền giao dịch, số lượng giao dịch) nên cuối cùng tạo ra các mảnh đất có thuộc tính khác nhau.
Bản thân chuỗi BTC thật ra không tồn tại khái niệm ai đó sở hữu quyền sở hữu khối này. Bitmap tự định nghĩa quyền sở hữu khối cho người nắm giữ Bitmap trong hệ sinh thái riêng, đây cũng là cốt lõi của bitmap. Trên nền tảng cốt lõi bất biến này, indexer hoặc các bên phát triển dựa trên bitmap có thể tự đặt quy tắc diễn giải dữ liệu khối, ánh xạ thành các cảnh metaverse khác nhau, phát triển các chức năng khác nhau cho người nắm giữ bitmap.
Ordinal Maxi Biz
Giao thức Ordinals là phương pháp ghi dữ liệu vào từng Satoshi trên mạng BTC, ban đầu dùng để đúc hình ảnh thành NFT, sau đó các nhà phát triển dùng bản ghi văn bản để tạo token, tương tự cách đúc token ERC-20 trên mạng Ethereum. Ordinal Maxi Biz nổi lên cùng với Ordinals và khái niệm satoshi quý hiếm trong làn sóng NFT này.
Nó sử dụng bản ghi số thứ tự dữ liệu JSON để triển khai, đúc và chuyển token. Sáng kiến này đáp ứng nhu cầu về token thay thế trên mạng BTC, điều trước đây thiếu vắng, nhưng cũng có hạn chế. Đây là lúc các nhà phát triển xây dựng giao thức trên Ordinals để cải thiện thêm cơ sở hạ tầng.
BRC-20 là một tiêu chuẩn token thay thế thử nghiệm, sử dụng bản ghi số thứ tự trên mạng BTC, nhưng khác với ERC-20, token BRC-20 không dùng hợp đồng thông minh.
Có một satoshi ở khối 9, là satoshi cũ nhất đang lưu thông, do ý nghĩa lịch sử và văn hóa, satoshi khối 9 rất được ưa chuộng. Một số bộ sưu tập nổi bật khắc trên satoshi khối 9 bao gồm Ordinal Maxi Biz (OMB), Green Eyes và Timechain Collectibles Series 2.
2.3 Hệ sinh thái DeFi
Cùng với làn sóng Ordinals, nhiều nhà phát triển bắt đầu xây dựng các giao thức DeFi trên BTC:
Bounce Finance
Bounce là một giao thức đấu giá phi tập trung dùng để hoán đổi token, ra mắt vào tháng 7 năm 2020, và vào tháng 10 năm 2020, Bounce được chọn làm dự án tài trợ đợt hai của Quỹ Hạt giống Binance Smart Chain, được coi là dự án con của Binance.
Bounce do Chandler Song - người sáng lập Ankr sáng lập, nhà đầu tư bao gồm các tổ chức như ParaFi Capital, Blockchain Capital, và các cá nhân trong ngành như Kain Warwick - người sáng lập Synthetix, Stani Kulechov - người sáng lập Aave.
Giao thức đấu giá này ra mắt gần đây giao thức liên chuỗi hot Multibit và giao thức cho vay Bitstable. Giao thức Multibit đột phá nhằm thống nhất tính thanh khoản giữa mạng BTC và mạng Máy ảo Ethereum (EVM). Sản phẩm cốt lõi là cầu Multibit, dùng để chuyển token liền mạch giữa chuỗi ETH, chuỗi BNB và mạng BTC. Cơ chế cầu nối này không chỉ tăng tính thanh khoản cho token BRC-20 mà còn thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển toàn bộ hệ sinh thái BTC.
Giá đấu giá Multibit là 0.000516U mỗi cái, tính đến ngày 25 tháng 12 giá là 0.2407, tăng 466 lần, vốn hóa hiện tại 230 triệu USD.
BitStable
BitStable là một giao thức tài sản phi tập trung dựa trên mạng BTC. Bất kỳ ai ở bất cứ đâu cũng có thể tạo stablecoin $DAII từ tài sản thế chấp trong hệ sinh thái BTC qua nền tảng này. BitStable sở hữu hệ thống hai token và cấu trúc tương thích liên chuỗi, token gồm $DAII và $BSSB. $DAII là một stablecoin (BRC 20), giá trị và độ ổn định đến từ sự vững chắc của tài sản hệ sinh thái BTC, bao gồm BRC 20, RSK và mạng Lightning. Ngoài ra, trong tầm nhìn của BitStable, $DAII còn có thể mang cộng đồng Ethereum vào hệ sinh thái BTC nhờ chức năng liên chuỗi. Tổng cung $DAII là 1 tỷ token. $BSSB là token quản trị nền tảng, cộng đồng dùng nó để duy trì hệ thống và quản lý $DAII. BitStable cũng sẽ thưởng cổ tức và các biện pháp khác cho người nắm giữ $BSSB.
Tổng cung $BSSB là 21 triệu token, trong đó 50% bán công khai trên Bounce Finance, đội ngũ nắm giữ 5% ($BSSB khóa 6 tháng, mở khóa tuyến tính trong 15 tháng), airdrop chiếm 3,5%, thưởng staking chiếm 36,5%, LP chiếm 5% (khóa vô thời hạn).
Giá đấu giá Bitstable là 0.0546U, tính đến ngày 25 tháng 12 năm 2023 giá là 5,52 USD, tăng hơn 100 lần, vốn hóa hiện tại 65 triệu USD.
Theo cách thống kê của DeFillama, TVL hiện tại đã tăng lên 83 triệu USD.
3.4 Hệ sinh thái Stamp
Stamp là một hệ sinh thái ngành chưa được chú ý rộng rãi, nhưng đã có dự án xuất hiện, do đó giới thiệu sơ lược tại đây:
Stamp mã hóa nội dung nhị phân của hình ảnh thành chuỗi Base64, nhúng dữ liệu định dạng Base64 vào đầu ra giao dịch, từ đó đạt được lưu trữ vĩnh viễn, giúp NFT thực sự được lưu trữ trên blockchain.
Thiết kế này so với Ordinals có ưu-nhược riêng: phương pháp UTXO của Stamps khiến chúng không thể cắt tỉa, do đó trông có vẻ vĩnh viễn, mặc dù chi phí sản xuất cao hơn đúc Ordinals; ngược lại, Ordinals dùng dữ liệu chứng kiến (witness data) cuối cùng khiến chúng có thể cắt tỉa, chi phí sản xuất thấp hơn Stamps.
Trong thế giới NFT, việc "lưu trữ nghệ thuật trên blockchain" như một phương pháp đạt tính vĩnh viễn thường là cách dùng từ sai. Phần lớn NFT chỉ là con trỏ trỏ đến hình ảnh được lưu trữ tập trung hoặc dữ liệu chứng kiến có thể cắt tỉa trên chuỗi.
Các thị trường Stamp hiện tại gồm Open Stamp, RareStamp, Stampscan và StampedNinja.
3. Triển vọng tương lai
3.1 Tiến độ giai đoạn (hiện trạng)
Về mặt kỹ thuật: hiện tại ngành BTC ở giai đoạn rất sớm, lấy ví dụ về lớp mở rộng Stacks, đây là một giải pháp Layer2 khá sớm, ra mắt vào tháng 1 năm 2021, nhưng phát triển hệ sinh thái chưa đạt kỳ vọng.
Từ dữ liệu thu thập của DeFillama, ta thấy DEX lớn nhất ALEX chỉ có khối lượng giao dịch hàng ngày khoảng 4,7 triệu USD, so với Uniswap đạt 1,96 tỷ USD/ngày và Pancakeswap 600 triệu USD/ngày thì chênh lệch rất lớn.
Số tiền tài trợ, tổ chức đầu tư, ghi chú dự án
-
Tonka Finance, 2,5 triệu USD – một nền tảng cho vay bản ghi Bitcoin;
-
BRC20.COM, 1,5 triệu USD – UTXO Management, One Block Capital, Sora Ventures, Bitcoin Frontier Fund, Owl Ventures, một giao thức DeFi dựa trên Bitcoin, tích hợp ví di động, cầu nối liên chuỗi, đúc nhiều loại, thị trường, staking...
-
BitSmiley – ABCDE Capital, Bixin Ventures, MakerDAO+Compound cho hệ sinh thái Bitcoin;
-
Unisat – LK Venture, một ví tiện ích mở rộng trình duyệt, cho phép người dùng lưu trữ, gửi và nhận Bitcoin và Ordinals trên blockchain Bitcoin một cách an toàn và dễ dàng;
-
Saturn, 500.000 USD, Big brain Holdings, UTXO Management, một sổ lệnh P2P không giám hộ;
-
DIBA, Waterdrip Capital, Draper Associates, một thị trường NFT Bitcoin, cho phép người dùng giao dịch bất kỳ tài sản nào do hợp đồng thông minh Bitcoin phát hành trên mạng lớp 2 (ví dụ như mạng Lightning);
-
Taproot Wizards $7,5 triệu Standard Crypto, Geometry, Collider Ventures, Starkware, một dự án Ordinals tập trung vào Bitcoin, lấy cảm hứng từ meme Reddit Bitcoin Wizard nguyên bản cách đây mười năm.
-
DLC.Link, 2,5 triệu USD, MABCDE Capital, Bixin Ventures, Comma3 Ventures, Waterdrip Capital DLC.Link, đang xây dựng cơ sở hạ tầng để thực hiện thanh toán hợp đồng thông minh Bitcoin gốc;
-
Xverse, 2,5 triệu USD, Jump Crypto, RockawayX, một ví Bitcoin, hỗ trợ Ordinals, NFT, DeFi và ứng dụng phi tập trung;
-
BTCDomain – Waterdrip Capital, một nền tảng dịch vụ tên miền Bitcoin, người dùng có thể đăng ký tên và liên kết với địa chỉ Bitcoin của họ;
-
Fedi, 1,7 triệu USD, Ego Death Capital Fedi, đang phát triển ứng dụng di động Fedi dựa trên giao thức lưu ký Bitcoin Fedimint;
-
LayerTwo Labs, 3 triệu USD – một blockchain lớp hai tương tác với blockchain chính, nhằm cung cấp trải nghiệm người dùng (UX) tốt hơn;
-
Finterest, 1,5 triệu USD, Polychain, 9Yards Capital, một nền tảng cho vay Bitcoin gốc, vận hành theo cách phi tin cậy trên Internet Computer;
-
Sovryn, 5,4 triệu USD, General Catalyst, Collider Ventures Sovryn, nền tảng giao dịch và cho vay phi tập trung dựa trên Bitcoin được phát triển trên RSK.
Xét về tài trợ dự án: ngành BTC vừa trải qua giai đoạn bùng nổ ban đầu, nhưng số lượng đầu tư còn ít, số tiền đầu tư thấp, các VC hàng đầu thế giới chưa tham gia sâu (làn sóng bản ghi lần này chủ yếu do vốn và người dùng khu vực Trung Quốc).
3.2 Ưu điểm & tiềm năng
Vị trí biểu tượng và sự đồng thuận tạo nên thương hiệu của BTC trong ngành là lợi thế lớn nhất của ngành BTC. Trong vài tháng gần đây, sự bùng nổ của bản ghi chất lượng cao đã thu hút sự chú ý đến hệ sinh thái, và giá trị phát sinh đã thể hiện đầy đủ tiềm năng khổng lồ của nó.
Ưu thế đồng thuận: Người nắm giữ BTC tổ chức và người dùng bán lẻ không phải dân crypto nguyên bản sẽ là nguồn cung thanh khoản bổ sung cho thị trường, nhưng khẩu vị rủi ro và mức độ chịu đựng sự phức tạp của họ rất thấp. Sự đơn giản của sản phẩm BTC giúp sản phẩm người dùng có "hiệu quả vốn" cao hơn, tạo ra lợi nhuận bền vững và đáng tin cậy mà không cần thao tác phức tạp và rủi ro đối tác.
Ưu thế giải pháp: Sự phụ thuộc và theo dõi mối quan hệ rõ ràng của UTXO cho phép chạy song song, so với mô hình tài khoản ETH thực thi tuần tự, nó cho phép chạy song song các phép tính nhỏ hơn, dễ quản lý hơn, phù hợp hơn để chạy ZKP. (Có thể tham khảo Zorp, một zkVM sử dụng mô hình UTXO để đạt hiệu suất ZKP cao)
Tiềm năng Layer2: Brc20 tạo ra loại tài sản mới hoàn toàn khác với FT và NFT, các nhà phát triển tham gia và ra mắt nhiều giao thức xuất sắc, khiến bản ghi lan ra nhiều chuỗi hơn. Lớp 2 bản ghi có thể hiệu quả giảm门槛 cho người dùng, đạt được sự thỏa hiệp giữa người bảo thủ BTC, quan trọng nhất là, khả năng hợp đồng thông minh đầy đủ cũng sẽ mang lại nhiều trò chơi hơn cho bản ghi, từ đó tiếp tục giải phóng tiềm năng của ngành BTC.
Tất yếu ngành: Cùng với việc từng phân khúc liên tục lặp lại và tối ưu, toàn ngành cũng đang phát triển nhanh chóng. BTC với tư cách là điểm hội tụ đồng thuận cao nhất, dù có phần chậm trễ, cũng nhất định sẽ dần theo kịp và kết nối, thậm chí tích hợp với các dự án ứng dụng trong từng phân khúc. Cùng với việc ETF ra đời mang lại dòng vốn mới, sự đồng thuận thị trường của BTC sẽ được củng cố thêm, xu hướng này sẽ trở thành tất yếu.
Do đó, dù hiện tại các nhà xây dựng biết rằng BTC không có lợi thế trong việc xây dựng hợp đồng thông minh, nhưng tuyệt đối không từ bỏ. Không gian tưởng tượng của ngành BTC tỷ lệ thuận với mức độ đồng thuận của nó.
3.3 Vấn đề & khó khăn
Thông lượng không đủ: Mã OP_RETURN cho phép lưu trữ tối đa 40 byte dữ liệu tùy ý trong giao dịch Bitcoin. So sánh, nâng cấp EIP4844 có thể mang lại không gian lưu trữ 0,375MB cho Layer2, khoảng gấp mười lần mã OP_CODE của BTC. Ngay cả như vậy, vẫn cần nâng cấp Danksharding sau này và hỗ trợ công nghệ ZK-SNRKS mới nhất.
Hạn chế không Turing-complete: Hợp đồng thông minh BTC sử dụng ngôn ngữ kịch bản (Script) không Turing-complete, thiết kế ban đầu nhằm tối đa hóa bảo mật mạng bằng cách hạn chế bề mặt tấn công (ví dụ, dùng ngôn ngữ kịch bản sẽ không xảy ra tấn công tái nhập), khiến nó không thể linh hoạt lập trình như ETH để thực hiện chức năng ứng dụng. Đồng thời, Layer1 BTC không hỗ trợ xác minh hợp đồng như Ethereum, không thể thực hiện rút tiền cưỡng chế cấp Layer1.
Vấn đề mở rộng: Phát triển trực tiếp giải pháp mở rộng lớp 2 dựa trên BTC (như Bitvm) quá khó, thời gian không chắc chắn, điều này chắc chắn khiến các nhà xây dựng ưu tiên sử dụng cách thức liên chuỗi để đưa sidechain mới vào. Nhưng ta biết rằng, các sidechain Layer2 này có thể tồn tại vấn đề tiềm ẩn như tập trung hóa hoặc bảo mật, không thể làm như Rollup dưới kiến trúc ETH.
Chuyện kể đơn điệu: Ngoài phân phối công bằng và meme, ngành BTC còn thiếu câu chuyện đủ mạnh để nâng đỡ vốn hóa, cũng là lý do quan trọng khiến VC ít tham gia. Cần các nhà xây dựng quay lại thực tế, đầu tư liên tục và xây dựng vững chắc hơn, tích lũy và nuôi dưỡng năng lực kể chuyện trong quá trình phát triển, từ đó phá vỡ giới hạn bản thân.
3.4 Dự báo xu hướng
Các nhà phát triển trong hệ sinh thái BTC chia làm hai phe: phe bảo thủ chủ yếu là các nhà phát triển client BTC-CORE, và phe cấp tiến muốn đưa hợp đồng thông minh vào hệ sinh thái BTC. Phe bảo thủ có thể trở thành lực cản cho sự phát triển ứng dụng này. Chỉ xét riêng Layer2 BTC, hiện tại nhất định sẽ hiện diện dưới dạng sidechain, độ an toàn và tính phi tập trung đều không thể làm tốt.
Trong ngắn và trung hạn, cùng với việc ETF ra đời và chu kỳ thị trường mới đến, nhiệt độ ngành BTC vẫn sẽ duy trì, và rất có thể xuất hiện đột phá mới, điều này cũng sẽ thúc đẩy thêm sự trưởng thành của ngành BTC.
Về dài hạn, tiềm năng ngành BTC chưa được giải phóng. Nếu có thêm nhiều VC tham gia, sự bất đồng của nhà phát triển kỹ thuật không cản trở tiến độ phát triển hệ sinh thái, thì việc xây dựng cơ sở hạ tầng BTC nhất định sẽ từng bước được triển khai, một khi chín muồi sẽ bùng nổ lần nữa.
4. Tổng kết
Xét ở góc độ cao hơn về câu chuyện giá trị BTC: Sau hơn một thập kỷ phát triển, chức năng lưu trữ giá trị của BTC đã được công nhận rộng rãi, các yếu tố như chính sách quản lý, ETF và giảm lãi suất có ảnh hưởng rõ rệt đến biểu hiện thị trường, cho thấy BTC đã trở thành một trong những mục tiêu phân bổ tài sản của nhiều tổ chức truyền thống.
Làn sóng Ordinals mang lại sự phục hồi toàn diện cho hệ sinh thái BTC, nhưng về bản chất, BTC hiện tại vẫn đang đi con đường cũ của hợp đồng thông minh Ethereum, phần lớn do đầu cơ tạo nên sức nóng. Tuy nhiên, làn sóng này cũng thu hút đông đảo nhà xây dựng tham gia, đặt nền móng ban đầu cho sự phát triển ngành BTC, thúc đẩy ngành BTC phá vỡ giới hạn cũ, bắt đầu hướng tới xu hướng chung của toàn ngành.
Khi thuộc tính xã hội về chức năng lưu trữ giá trị của BTC được công nhận rộng rãi hơn, các sản phẩm tài chính và sáng tạo phát sinh sẽ ngày càng phong phú. Dù Layer2 cuối cùng vẫn sẽ đối mặt vấn đề mở rộng, có thể phải đi lại con đường ETH đã đi, thậm chí khó khăn hơn do vấn đề cơ chế UTXO, nhưng chỉ cần kiên trì và chờ đợi cơ hội, những người đi trước sẽ định hướng nhiều hơn cho BTC.
Hơn nữa, đối với ngành BTC, thuộc tính xã hội quan trọng ngang với thuộc tính kỹ thuật, và trong quá trình hướng tới tiền tệ phổ quát, thuộc tính xã hội sẽ ngày càng mạnh mẽ. Cũng chính vì vậy, việc hoàn thiện và phát triển ngành BTC đã trở thành tất yếu của ngành và tất yếu xã hội.
Một vài dự án khác đáng chú ý:
-
Babylon: Một nền tảng stake BTC không cần cầu nối và tin cậy tối thiểu, người dùng có thể kiếm lợi nhuận bằng token trên chuỗi PoS lựa chọn;
-
Papaya: Một nền tảng dùng cơ sở hạ tầng底层 STX và sBTC để thực hiện stake BTC;
-
Atomic Finance: Sử dụng DLC để người dùng nhận lợi nhuận từ việc tự lưu ký Bitcoin;
-
ACRE: Một "Lido cho BTC" khác sử dụng sidechain mạng Threshold;
-
eBTC: Stablecoin được hỗ trợ bởi BTC do đội sáng lập BadgerDAO phát triển trên EVM;
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@MIIXCapital_CN
