Tác giả: Karim Halabi

Biên dịch: TechFlow

Tại sao danh tính ngoài đời thực của chúng ta lại được tin tưởng vô điều kiện? Mặc dù Web3 hứa hẹn “không cần tin cậy” và “phi tập trung”, điều này có thể chỉ là một giấc mơ khó đạt được hơn là khả năng thực sự. Bởi vì tồn tại rất nhiều yếu tố tập trung, trong đó quan trọng nhất là việc quản lý danh tính đời thực của chúng ta. Hiện tại, chúng ta không thể sử dụng chúng trong mạng mã hóa theo cách thực sự không cần tin cậy.

Bài viết này sẽ trình bày chi tiết quan điểm trên và nhấn mạnh một số giải pháp tiềm năng.

Hãy hình dung vũ trụ mở (metaverse) như một công viên chủ đề. Chúng ta dùng token để truy cập các trò chơi và thiết bị giải trí hấp dẫn trong công viên, và phát hành token mới khi tạo ra những thiết bị mới. Việc tạo ra và tiêu thụ giá trị đều không cần cho phép, và các thiết bị—nếu được xây dựng đúng cách—sẽ không bị ai phá hủy, khiến các tương tác bên trong công viên của chúng ta không phụ thuộc vào niềm tin.

Một số thiết bị có thể đòi hỏi nhiều token hơn số lượng chúng ta đang có, do đó chúng ta có thể thực hiện các nhiệm vụ mình giỏi (ví dụ như làm và bán kẹo bông), sản xuất đủ token kẹo bông ($CFT, bất kỳ ai cũng có thể làm), rồi đổi chúng lấy token cần thiết cho thiết bị mà ta khao khát.

Hiện tại, bất kỳ ai cũng có thể truy cập mọi thiết bị và đối tác giao dịch của chúng, dù là người vận hành thiết bị hay chính thiết bị đó cũng không quan tâm bạn là ai hay là gì. Bạn có thể là một con người hoặc một bot giao dịch.

Vấn đề là, nhiều thiết bị nhanh chóng cần biết người chơi nào là con người và người chơi nào là robot. Điều này có thể nhằm tối ưu trải nghiệm người dùng cụ thể, nhưng khả năng cao hơn là một nghĩa vụ quy định và tuân thủ.

Đây không phải là điều đáng sợ—việc liên kết danh tính ngoại chuỗi của chúng ta với địa chỉ công khai không phải là điều xấu và có thể mang lại nhiều lợi ích—tuy nhiên, điều chúng ta cần cảnh giác là cách thức thiết lập mối liên hệ này.

Metaverse và danh tính của chúng ta

Người dùng DeFi ngày nay tận hưởng việc sử dụng một hệ thống tài chính song song hoàn toàn không cần cấp phép và ẩn danh, nhưng với điều kiện phải trải qua khóa học nhập môn tiền mã hóa. Quá trình này thường bao gồm việc mua tiền mã hóa trên các sàn giao dịch tập trung. Để làm được điều này, bắt buộc phải trải qua kiểm tra nghiêm ngặt KYC và AML, đồng thời kết nối với tài khoản ngân hàng đã chỉ định. Đây chính là cổng vào thế giới phi tập trung nhưng lại do bên tập trung kiểm soát.

Như Moxie đã chỉ ra, việc phi tập trung thực sự hiện vẫn chỉ là một tầm nhìn. Nhiều phần mềm trung gian và nền tảng hậu kỳ mà chúng ta dựa vào vẫn do các tổ chức tập trung vận hành. Sự phụ thuộc của chúng ta vào Infura, Alchemy và AWS là minh chứng rõ ràng.

Tuy nhiên, nhờ các dự án như Ocean Protocol và DIA, metaverse đang dần trở nên phi tập trung hơn, nhưng các điểm truy cập vẫn tập trung như trước đây, và có thể sẽ tiếp tục như vậy. Tuy nhiên, yếu tố tập trung lớn nhất không đến từ CEX hay các cổng chuyển đổi fiat-sang-mã hóa khác, mà đến từ danh tính kỹ thuật số của chúng ta.

Trước tiên, hãy phân biệt hai loại danh tính kỹ thuật số:

1. Danh tính gốc được tạo ra trên chuỗi;

2. Danh tính ngoại chuỗi.

Một ví dụ về danh tính gốc trên chuỗi có thể là địa chỉ công khai của chúng ta—nó cung cấp giá trị (bằng cách hoạt động như một nút trong mạng IoT hoặc cho thuê chip tính toán để tham gia tính toán phân tán), và nhận lại phần thưởng dưới dạng token. Những token này tích lũy vào địa chỉ công khai của nó: danh tính của nó trong mạng lưới này.

Bên trong một cỗ máy có chip và dây điện—những thành phần kỹ thuật quan trọng giúp nó tương tác với các thiết bị khác cũng có chip và dây điện. Khi một vật thể đã có khả năng tương tác trong mạng blockchain, thì việc tạo danh tính kỹ thuật số liên quan sẽ dễ dàng hơn. Tuy nhiên, con người chúng ta lại không có thứ gì giống như chip và dây điện để có thể tương tác nguyên bản trong mạng blockchain—ít nhất là hiện tại chưa có. Đó là lý do tại sao chúng ta trước hết có danh tính ngoại chuỗi.

Chúng thường được biểu thị bằng thẻ căn cước do chính phủ cấp, địa chỉ nhà vật lý của chúng ta hoặc bất kỳ dạng thông tin sinh trắc học nào. Vì những thứ này không phải bản chất mã hóa, nên chúng phải được đưa lên chuỗi. Tại đây, điều quan trọng là cần chú ý đến cách xác minh thông tin này và đưa nó lên blockchain.

Khi nói đến việc đưa thông tin và định danh này lên chuỗi, việc thực hiện theo cách không cần tin cậy là cực kỳ khó khăn. Các mạng công cộng (như Bitcoin) là không cần tin cậy bởi vì bất kỳ ai cũng có thể kiểm tra chuỗi để xác minh mọi thứ, tất cả các thao tác và tương tác đều được ghi lại công khai; lưu trữ vĩnh viễn trong các khối.

Các đối tượng hoặc sự kiện ngoại chuỗi khó kiểm toán đúng cách hơn. Ví dụ, để chứng minh một cách không cần tin cậy rằng mắt của một người có màu cụ thể nào đó, mỗi thành viên trong mạng đều phải có khả năng và tự do nhìn bạn, xác minh trực tiếp và cùng nhau đồng thuận rằng mắt bạn có màu xanh lam.

Đây là lý do tại sao chúng ta phải dựa vào các bên trung tâm đáng tin cậy, như các cơ quan chính phủ, như nguồn chính thức của chân lý.

• Làm sao chúng ta biết người này có thể lái xe? Vì một tổ chức đã kiểm tra họ và cấp giấy phép lái xe.

• Làm sao chúng ta biết giấy phép này có nghĩa là họ được phép lái xe? Vì chúng ta tin tưởng tổ chức đó.

• Tại sao chúng ta phải tin họ? Vì họ đã tham gia kỳ thi sát hạch lái xe.

Tổng kết lại, các thực thể đáng tin cậy này cực kỳ quan trọng—chính chúng cho phép xã hội loài người phát triển, mở rộng và tương tác với số lượng ngày càng tăng, nhằm đạt được những mục tiêu ngày càng lớn.

Do những lý do này, các tổ chức tập trung sẽ luôn tồn tại để liên kết danh tính ngoại chuỗi của chúng ta với danh tính trên chuỗi.

Chừng nào một khía cạnh nào đó của thế giới vật lý phải được xác minh để sử dụng trong metaverse mở, thì nó phải đi qua một bên trung tâm. Do đó, tại điểm giao thoa giữa hai thế giới này, giả định về niềm tin sẽ luôn tồn tại. Chúng có thể được giảm thiểu niềm tin, nhưng chúng sẽ không bao giờ thực sự không cần tin cậy.

Tại sao điều này quan trọng?

“Ai có thể phá hủy một thứ, người đó có thể kiểm soát thứ đó”

——Paul Atreides

Khi một tổ chức trung ương xác minh một dạng danh tính nào đó, ví dụ như bằng lái xe, họ đồng thời cũng duy trì tính toàn vẹn của nó. Nếu bằng lái xe bị thu hồi vì bất kỳ lý do gì, lần tới khi tôi bị chặn lại và kiểm tra thông tin đăng nhập dựa trên danh sách đã xác minh, nó sẽ được đánh dấu là không hợp lệ.

Nếu những danh tính này là điều kiện tiên quyết để tham gia một số mạng nhất định, thì người duy trì tính toàn vẹn danh tính của bạn sẽ có quyền kiểm soát hoàn toàn mọi khía cạnh trong cuộc sống của bạn liên quan đến các mạng đó. Cuối cùng, đây là một vấn đề về khả năng chống kiểm duyệt và tư tưởng: liệu chúng ta có cho rằng quyền lực trung ương nên giữ quyền duy trì danh tính kỹ thuật số của chúng ta hay không.

Cách vận hành của metaverse bản thân nó có thể là phi tập trung, nhưng nếu các cổng vào bị kiểm soát chặt chẽ, thì liệu nó thực sự có phi tập trung hay không?

Ngay cả khi chúng ta có thể sử dụng bằng chứng zk để bảo vệ quyền riêng tư (cho phép chứng minh một điều gì đó mà không tiết lộ thông tin cá nhân), nếu cơ quan chính thức quyết định thu hồi bằng lái xe của tôi, nó vẫn sẽ hiển thị là không hợp lệ.

Trong tương lai gần, dạng danh tính đã được xác minh do các thực thể trung ương cấp có thể trở thành điều kiện tiên quyết để tương tác với nhiều giao thức. Điều này có thể dẫn đến sự phân chia, khi chúng ta sẽ có một metaverse và meta-tài chính được cấp phép, cùng với DeFi như chúng ta biết ngày nay, có thể được gọi là “DarkFi” hoặc tên gọi tương tự.

Nhấn mạnh lại tầm quan trọng và ảnh hưởng của điều này—việc xác minh danh tính của chúng ta dưới sự kiểm soát của quyền lực trung ương sẽ dẫn đến một thế giới kỹ thuật số nơi kiểm soát và phân quyền thậm chí còn nghiêm ngặt hơn thế giới mà chúng ta biết ngày nay.

Cái nhìn lạc quan về tương lai

Mặc dù kịch bản được nêu ở trên có thể khá phản utopia, nhưng không phải tất cả đều bi quan. Thực tế, có nhiều hơn một cách để vào công viên chủ đề. Đi qua cổng chính và kiểm tra an ninh là một lựa chọn. Tất nhiên, một lựa chọn đơn giản hơn có thể mang lại trải nghiệm người dùng tốt hơn và điều kiện thuận lợi hơn, ví dụ như cho vay thiếu tài sản đảm bảo, nhưng vẫn chỉ là một lựa chọn.

Lịch sử trên chuỗi của chúng ta có thể được dùng để tạo ra một danh tính phi tập trung và ẩn danh. Bạn đã từng sử dụng một giao thức nào đó chưa? Bạn đã từng bị thanh lý chưa? Bạn có POAP hoặc NFT cụ thể nào không?

Các định danh gốc trên chuỗi có thể cung cấp cho chúng ta một danh tính phổ quát mà chúng ta hoàn toàn kiểm soát. Người ta có thể so sánh loại danh tính này với loại được xác minh tập trung, giống như sự khác biệt giữa Bitcoin và CBDC.

Các dự án như BrightID và Union đang xây dựng các giải pháp trao quyền cho công dân kỹ thuật số trong việc tạo ra và sở hữu danh tính—một danh tính không chỉ kỹ thuật số, dùng được trong metaverse mở, mà còn mang tính chủ quyền hơn.

BrightID áp dụng một phương pháp thông minh, tận dụng việc xác minh giữa những con người trong đời thực để cùng nhau xác minh sự hiện diện của nhau—điều này giúp phân biệt con người và robot, và cho phép chúng ta tạo ra một danh tính mà tính toàn vẹn không phụ thuộc vào một bên duy nhất, mà phụ thuộc vào một mạng lưới.

Khi ngày càng nhiều khía cạnh trong cuộc sống chúng ta chuyển lên chuỗi, vấn đề quản lý danh tính phi tập trung sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Blockchain công cộng có thể là nền tảng cho một utopia chủ quyền kỹ thuật số, nhưng chúng cũng có thể dẫn đến một phản utopia kỹ thuật số. Chúng ta có trách nhiệm bỏ phiếu bằng hành động của mình; chọn những mạng phù hợp với lý tưởng của chúng ta và góp phần hiện thực hóa tương lai mà chúng ta muốn sống.