ABCDE Capital: Nhìn lại các lĩnh vực Appchain, ZK và GameFi
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
ABCDE Capital: Nhìn lại các lĩnh vực Appchain, ZK và GameFi
ABCDE lâu dài đánh giá cao 3 lĩnh vực được nêu trong bài viết, và đã hoặc đang lên kế hoạch đầu tư vào những lĩnh vực này.
Chuyên sâu báo cáo Web3
Gần đây hội nghị tại Hồng Kông đang diễn ra sôi động, thị trường sơ cấp ấm trở lại. Trong quý đầu năm, ABCDE đã xem xét hơn 100 dự án, trực tiếp trải nghiệm một số lĩnh vực đặc biệt nóng trên thị trường, trong đó nổi bật nhất là Appchain, ZK và Gaming.
Trong năm nay, ba lĩnh vực này cũng đã có một số thay đổi, chúng tôi cũng có những suy ngẫm lại, ghi lại thành bản ghi chú (memo) để mọi người tham khảo.
1. Appchain (đặc biệt là RAAS - Rollup as a Service)
RAAS là một lĩnh vực nổi lên vào cuối năm ngoái, liên quan lớn đến việc phát hành OP Stack, nhưng khái niệm Appchain as a Service đã tồn tại từ lâu rồi, tiêu biểu là Cosmos SDK. Sau khi Celestia đưa ra khái niệm blockchain mô-đun hóa thì lĩnh vực này bắt đầu trở nên sôi động, RAAS có thể được coi là một tập hợp con gần đây khá nóng trong lĩnh vực đó.
Tại sao gần đây lĩnh vực Appchain as a Service lại có nguy cơ bị "thổi phồng quá mức" (OverHype)?
Đầu tiên, nếu bạn là một nhà phát triển muốn tự xây dựng một Appchain, các lựa chọn hiện tại bao gồm:
Nếu chuỗi của bạn tương thích EVM, bạn có thể...
1. Tạo một sidechain thuần túy trên ETH như Ronin (hiện tại tin rằng rất ít người còn làm theo cách này nữa)
2. Dùng Skale để tạo một sidechain ETH;
3. Phát hành một chuỗi trên Avax, kết nối với chuỗi P của Avax;
4. Dùng Polygon Supernet để phát hành một chuỗi EVM;
5. Dùng BAS để tạo một sidechain dựa trên BNB Chain;
6. Dùng OP Stack để tạo một Rollup Appchain;
7. Dùng Caldera để tạo một Rollup Appchain (về bản chất cũng là Op Stack);
8. Dùng zkSync để tạo một L3 (dự kiến sẽ thấy trong năm nay);
9. Ngay khi đang viết bài này, Arbitrum cũng đã công bố Orbit của họ – một cơ sở hạ tầng L3 tương tự OP Stack;
10. Phía sau còn hàng loạt dự án đang phát triển như Opside, Stackr, Sovereign SDK, v.v.
Nếu chuỗi của bạn không phải EVM, bạn có thể...
1. Dùng Cosmos SDK để tạo một chuỗi, hoặc tự chủ hoàn toàn, hoặc chia sẻ độ bảo mật của ATOM (gợi ý ICS vừa mới thông qua);
2. Dùng Substrate để phát hành một chuỗi, hoặc đấu giá slot Polkadot, hoặc kết nối mạng Octopus, hoặc không kết nối gì cả, tự vận hành độc lập;
3. Dùng Rollkit của Celestia để tạo một Rollup Appchain, dùng Celestia cho lớp dữ liệu (DA), lớp thanh toán tùy chọn;
4. Dùng Dymension để tạo một Rollup Appchain;
5. Dùng Saga để tạo một Rollup Appchain;
6. Dựa trên Starkware để tạo một L3 (dự kiến sẽ thấy trong năm nay);
7. Chắc chắn còn nhiều dự án khác đang phát triển mà mình chưa biết hoặc bỏ sót.
Bạn có cảm giác—«lựa chọn phong phú quá mức rồi phải không?!»
Thứ hai, ứng dụng nào thực sự phù hợp để trở thành một Appchain? Bạn còn nhớ bài viết trên mạng vài tháng trước về việc Uniswap có nên tự xây một Appchain hay không và những tranh luận xoay quanh nó chứ?
Tổng thể mà nói, nếu Uniswap trở thành một Appchain, sẽ có những lợi thế như phí giao dịch, thu hút giá trị token, chống MEV, tài nguyên độc quyền,... nhưng đồng thời cũng chịu ảnh hưởng xấu về trải nghiệm người dùng, độ an toàn và tính tổ hợp giảm xuống.
Tóm lại, hiện tại chúng ta vẫn chưa thấy kế hoạch hay «tham vọng» nào của Uniswap để trở thành một Appchain.
Compound từng định dùng Substrate để làm một chuỗi riêng nhưng sau đó từ bỏ, hiện tại Compound và Aave V3 đều triển khai đa chuỗi, khả năng trở thành Appchain dường như cũng không cao.
Còn Curve thì hẳn là chưa từng có ý định này.
Duy chỉ DYDX – vốn không phụ thuộc nhiều vào tính tổ hợp – đã chọn đi đường riêng bằng cách xây một chuỗi ứng dụng trên Cosmos, dự kiến ra mắt vào Q3 năm nay. Có lẽ sau Luna, đây sẽ là Appchain đáng mong đợi nhất. Lúc đó DYDX sẽ mở ra một con đường cho nhiều nhà phát triển khác: nếu bạn dẫn đầu trong một lĩnh vực và không yêu cầu cao về tính tổ hợp, thì tách riêng để xây một Appchain «có chủ quyền + hiệu suất cao» là hoàn toàn hợp lý. Trước đó, bạn có thể chọn phát triển ban đầu trên một hệ sinh thái chuỗi chung, tích lũy sức mạnh, chờ đủ lớn rồi mới tách ra.
Con đường này tương đối khả thi. Ví dụ, nếu trong tương lai có một DApp SocialFi dựa trên Lens Protocol phát triển mạnh, lượng người dùng hoạt động mỗi ngày rất cao, khiến băng thông của Polygon không đáp ứng nổi, thì việc tách ra dùng các nền tảng hạ tầng kể trên để tạo một Rollup Appchain là hoàn toàn hợp lý. Tuy nhiên, ngắn hạn mà nói, số lượng dự án đủ điều kiện để phát hành chuỗi riêng vẫn ít hơn rất nhiều so với số lượng nền tảng hạ tầng sẵn sàng cung cấp dịch vụ…
Tiếp đến là những lĩnh vực vốn dĩ sinh ra để phát hành chuỗi riêng ngay từ đầu – chính là nhóm khách hàng lớn nhất của các nền tảng hạ tầng trên. Hiện tại, trước khi vấn đề tổ hợp giữa các chuỗi dị cấu được giải quyết triệt để, DeFi ngoài hệ sinh thái Cosmos khó đi theo hướng này. Lĩnh vực phù hợp nhất rõ ràng là GameFi (bao gồm Onchain Autonomous World – Thế giới tự trị trên chuỗi). Ví dụ như DFK & Crab dựa trên AVAX, OPcraft từng gây sốt gần đây, Curio dùng Caldera để phát hành chuỗi, v.v.
Nhìn lại ví MetaMask và Keplr của mình, sau khi Luna sụp đổ, dường như ngoài DFK và Osmosis, mình gần như chẳng dùng Appchain nào khác. Điều này khiến mình đặt câu hỏi: trong chu kỳ này, chúng ta thực sự cần tới «hàng chục Appchain hay Rollup as a Service» với quy mô cơ sở hạ tầng khổng lồ như vậy hay không?
Cuối cùng, về RAAS – hiện đang cực kỳ hot – có thể dành riêng một chút để «than thở nhẹ».
1.1. Hệ sinh thái OP
Hiện tại, các RAAS dựa trên hệ sinh thái OP chủ yếu là fork lại OP Stack, bản thân không có rào cản kỹ thuật cao. Mã nguồn và tài liệu của OP được viết rất rõ ràng và chuẩn mực. Các chuyên gia kỹ thuật của ABCDE chỉ cần theo tài liệu là có thể dựng một Appchain Rollup OP trong chưa đầy một ngày. Do đó, giá trị mà các RAAS loại này mang lại cho khách hàng chủ yếu nằm ở Sequencer, trình duyệt khối và triển khai nhanh – tức là năng lực marketing vượt trội hơn năng lực kỹ thuật.
Thêm nữa, các thông số như TPS, thời gian tạo khối, phí sử dụng của Appchain loại này cơ bản giống hệt Optimism, không có cải tiến nào về hiệu suất hay chi phí. Vì vậy, về lý thuyết, trừ khi OP bị nghẽn, nếu không bạn sẽ không có trải nghiệm tốt hơn trên AppChain này so với chuỗi chung OP. Những điểm yếu hiện tại của OP, các RAAS kiểu này cũng thừa hưởng y nguyên, ví dụ như bằng chứng gian lận (fraud proof) mà mãi chẳng thấy lên sóng…
Tuy nhiên, vẫn phải khen về tầm nhìn «siêu chuỗi» (Superchain) của OP. Tương lai, càng nhiều Rollup Chain được tạo bằng OP Stack hoặc fork OP Stack, siêu chuỗi OP càng có khả năng trở thành một kiến trúc kiểu «Polkadot», không cần đấu giá slot, tự mang giao thức truyền thông, tổ hợp bất đồng bộ hoàn toàn. Dù tầm nhìn này còn xa, nhưng chiếc bánh vẽ ra thì quả thật hấp dẫn. Nhờ câu chuyện OP Stack, OP đã cân bằng được với Arbitrum – nơi đang sôi động với các sáng tạo DeFi – trong cuộc đua. Đang viết báo cáo thì Arbitrum tung luôn Orbit, tôi đã nói miếng thịt béo như vậy Arb làm sao có thể bỏ qua, đúng như dự đoán, phát token kèm dự án mới liền một mạch, OP vs Arb lại có màn kịch hay để xem!
1.2. Hệ sinh thái ZK
Về mặt lý thuyết, RAAS dựa trên ZK có tiềm năng cải thiện trải nghiệm sử dụng Appchain, bởi vì các dự án như zkSync, Scroll theo hướng ZK-EVM thường tập trung vào tính tương thích, do đó thiết kế mạch (circuit) khó tránh khỏi việc hy sinh hiệu quả, không thể tối ưu riêng cho một DApp cụ thể nào. Nếu RAAS có thể thiết kế hoặc tối ưu mạch riêng cho từng DApp khác nhau, hiệu suất và trải nghiệm của ZK Appchain chắc chắn sẽ vượt trội hơn ZK-EVM chung.
Tuy nhiên, nhân tài vừa hiểu ZK vừa am hiểu blockchain trên thế giới quá ít, phần lớn tập trung tại Starknet, zkSync, Scroll, Polygon. Với các RAAS ZK hiện có trên thị trường, cơ bản chỉ dùng phiên bản mã nguồn mở Alpha của zkSync để fork ra một chuỗi ZK cho bạn. Khi Polygon và Scroll lên mainnet và mã nguồn mở hoàn toàn, nhiều nhất là cung cấp lựa chọn cho khách hàng: bạn thích dùng EVM của zkSync, Polygon hay Scroll? Cảm giác y hệt như khi tạo máy ảo Linux trên AWS, bạn chọn Redhat, Centos hay Debian.
Do đó, cũng giống như trên, không có rào cản kỹ thuật đáng kể, vẫn là bán hàng (BD) là vua, và thậm chí còn kém trưởng thành hơn hệ OP, vì các Rollup ZK chính thức vẫn chưa lên mainnet hoặc chưa mã nguồn mở hoàn toàn. Những thứ hiện dùng được chỉ là các phiên bản thử nghiệm mã nguồn mở, lỗi, trải nghiệm... chắc chắn không mượt bằng bên OP. Hy vọng trong tương lai sẽ xuất hiện các RAAS ZK có khả năng thiết kế/tối ưu mạch riêng cho từng Appchain.
2. ZK
Nếu Appchain as a Service được coi là đại diện tiêu biểu cho xu hướng blockchain mô-đun hóa, thì hai trào lưu lớn nhất trong ngành blockchain năm nay là mô-đun hóa và ZK.
Rào cản của ZK có thể được nhìn nhận theo các khía cạnh sau:
2.1 Mở rộng quy mô (Scalability)
Không cần bàn cãi, các ZK-Rollup lớn lần lượt ra mắt mainnet trong năm nay. Nhưng dù lên mainnet, vẫn còn nhiều vấn đề.
Mức độ hoàn thiện
Hiện tại, dù là zkSync, Scroll hay Polygon, tất cả đều chỉ ra mắt mainnet tương thích EVM. Riêng Starknet không tương thích, nhưng trên Starknet cũng có một dự án «con ruột» tên Kakarot đang xây ZKEVM. Theo các chuyên gia ZK trong ngành, việc ra mắt mainnet của các ZK-Rollup nổi tiếng lớn này phần nào mang cảm giác «vội vàng», mức độ hoàn thiện sản phẩm của họ chưa thực sự đạt đến chuẩn «mainnet hoàn chỉnh» theo nghĩa truyền thống. Sau khi ra mắt, khó tránh khỏi các vấn đề về hiệu suất hay lỗi, rất có thể cần nâng cấp và vá liên tục. Điều này cũng phần nào phản ánh qua việc các testnet của họ liên tục trì hoãn từ năm ngoái sang năm nay. Nguyên nhân sâu xa là vì ZK-EVM thực sự «quá khó», khó đến mức ngay cả những kỹ sư hàng đầu trong ngành cũng phải mất nhiều thời gian hơn dự kiến để khắc phục. Còn tại sao lại cố gắng ra mắt mainnet trong năm nay? Tôi nghĩ là do áp lực từ phía OP – khi hệ sinh thái OP không ngừng mở rộng, mainnet liên tục nâng cấp và ổn định. Nếu ZK không nhanh chân, thì «món ăn đã nguội». Chỉ cần cơ bản dùng được, cứ lên trước đã, sau đó cập nhật, nâng cấp dần dần.
Hiệu suất
Hiệu suất hệ ZK, ít nhất là ở thời điểm hiện tại, vẫn ≤ hệ OP. Tất nhiên, người dùng khó cảm nhận được, vì cả hai đều xác nhận giao dịch trong vài giây qua Sequencer. Việc tạo bằng chứng ZK có thể từ từ làm (thường mất 10–20 phút cho một khối). Người dùng không quan tâm hay cảm nhận được khi giao dịch thực sự đạt trạng thái «không thể đảo ngược» (Finality) trên L1. Các phương pháp tối ưu mạch hay tăng tốc phần cứng phổ biến hiện nay chủ yếu giảm thời gian chứng minh 10–20 phút này, nhưng lại không ảnh hưởng nhiều đến trải nghiệm người dùng.
Chi phí
Bên OP dùng bằng chứng gian lận hầu như không tốn tiền, còn bên bạn tạo bằng chứng ZK lại tiêu tốn rất nhiều năng lực tính toán – đó đều là tiền… Dĩ nhiên bạn có thể nói ZK tải dữ liệu lên L1 ít hơn OP, tức là chi phí gas khi gửi vào CallData thấp hơn, nhưng khoản tiết kiệm gas này phần lớn không bù đắp được chi phí tăng thêm cho Prover. Đặc biệt khi EIP-4844 với Blob ra đời, chi phí upload lên L1 giảm mạnh, ưu thế về chi phí của OP sẽ càng rõ rệt hơn hiện tại.
Độ an toàn
Đây là vấn đề tranh cãi. Theo hiểu biết thông thường: ZK dựa trên bằng chứng toán học, OP dựa trên trò chơi kinh tế, toán học > trò chơi, nên ZK an toàn hơn OP.
Xét dài hạn thì đương nhiên đúng.
Nhưng ở thời điểm hiện tại thì chưa chắc.
An toàn ở đây nghĩa là giao dịch thực sự được «kết thúc» (finalized) trên ETH L1. Hiện tại Arb gửi dữ liệu khoảng 2–3 phút/lần, OP là khoảng 10 phút. Bên ZK, do quá trình chứng minh tốn thời gian và tài nguyên, thường rơi vào khoảng 10–20 phút, và đó là trong điều kiện khối đầy. Nếu hệ sinh thái chưa phát triển, khối chưa đầy, thời gian sẽ còn lâu hơn.
Vì vậy, tuy toán học đúng là vượt trội hơn trò chơi, nhưng hiện tại thời gian hoàn tất giao dịch bên ZK lại lâu hơn nhiều so với bên OP. Cần trông chờ vào sự tiến hóa của thuật toán ZK, tối ưu mạch và tăng tốc phần cứng để rút ngắn thời gian 10–20 phút này. Nếu một ngày nào đó thực sự rút ngắn xuống còn 10–20 giây (sau 5–10 năm?), thì ZK chắc chắn sẽ vượt trội hoàn toàn OP về độ an toàn.
2.2. Middleware và các lĩnh vực khác
Đây thực ra là lĩnh vực nhiều người đánh giá cao hơn cả mở rộng quy mô, vì dùng ZK để mở rộng là một việc rất «nặng», xem mấy Rollup vật lộn vài năm chưa lên mainnet là biết. Trong khi middleware nhẹ nhàng hơn nhiều, đồng thời tận dụng tối đa đặc tính của ZK.
Lĩnh vực middleware nóng nhất hiện nay chính là Interoperability – khả năng tương tác. Nhờ bằng chứng ZK, loại bỏ yêu cầu về bên trung gian thứ ba, nâng cao đáng kể độ an toàn của cầu nối (bridge), thậm chí kết nối các hệ sinh thái vốn bị chia cắt, khó tương tác như giữa các Layer2, hay giữa EVM và Cosmos thông qua IBC. Một số đội ngũ đang thực hiện gồm: Succinct Labs (vừa ra mắt sản phẩm Telepathy, cầu nối ZK một chiều từ ETH), Electron Labs (đội đầu tiên đề xuất khái niệm ZK-IBC), Polyhedra (ZK Bridge, ZK DID, dự án đầu tiên ABCDE đầu tư).
Lĩnh vực này tuy nhẹ hơn Rollup nhiều, nhưng vẫn cực kỳ hardcore, tốn thời gian và công sức. Muốn thấy một cầu nối ZK hai chiều, hiệu suất ổn định và an toàn trong năm nay là gần như không thể. Khả năng tương tác hoàn toàn dựa trên ZK, chúng ta vẫn phải lên kế hoạch theo khung thời gian 2–3 năm nữa.
Còn các lĩnh vực ZK khác, năm nay có cảm giác bùng nổ. Ai từng đi ETH Denver đều hiểu, gần như cái gì cũng dùng ZK: két sắt trên chuỗi, DID, oracles, thậm chí cả AI và machine learning cũng có đội làm. Nói sao nhỉ, một số cái đúng là hợp lý, nhưng cũng nhiều cái khiến bạn nghi ngờ – hình như không dùng ZK cũng làm được mà… Tóm lại, có cảm giác như năm 2017 ICO bùng nổ, lấy blockchain làm cái búa, đi tìm mọi cái đinh. Lúc đó sinh ra đủ loại dự án vô lý như taxi phi tập trung, Airbnb phi tập trung… Giờ đây, blockchain được thay bằng ZK, cảm giác như muốn dùng ZK để cải tạo mọi lĩnh vực…
3. GameFi
GameFi có lẽ là lĩnh vực nóng nhất hiện nay, không gì sánh bằng. Tính toán sơ bộ số dự án đã xem và trao đổi trong vài tháng qua, nếu chia nhỏ đến từng phân khúc, GameFi chiếm số lượng nhiều nhất.
Lý do không khó hiểu:
-
Một mặt, chính Vitalik Buterin nhiều năm trước đã nói: Tài chính và trò chơi sẽ là hai lĩnh vực đầu tiên ứng dụng blockchain.
-
Mặt khác, các thử nghiệm trong các lĩnh vực DeFi, lưu trữ, SocialFi... vẫn chưa đạt tiến triển đáng kể về Mass Adoption. Dù thần thoại X2Earn đã sụp đổ, nhưng Axie và StepN đã cho cả cộng đồng thấy hy vọng «phá vỡ vòng tròn nội bộ», thậm chí nhiều người tin chắc rằng, muốn phá vỡ quy mô lớn, vẫn phải trông cậy vào «trò chơi».
Vì vậy, nhất thời, không chỉ các nhà phát triển game Web2 bắt đầu đổ dồn sự chú ý vào đây, trong đó không thiếu các đội kỹ thuật từ các công ty lớn và studio game nổi tiếng, mà cả cộng đồng Web3 với các hệ sinh thái NFT, DeFi nguyên bản cũng bắt đầu nghĩ cách «bọc một lớp GameFi» lên sản phẩm của mình. Gần đây, Ape làm Dookey Dash là một ví dụ thử nghiệm tương đối thành công.
Tuy nhiên, hiện tại GameFi đang ở giai đoạn hơi lúng túng. Cơn đau hậu X2Earn và vòng xoáy tử thần vừa kết thúc, làm sao cân bằng giữa phần thưởng và tính giải trí, thực ra chưa ai biết rõ. Mọi người đều đang «mò mẫm trong bóng tối». Hiện tại, điểm chung cơ bản đạt được là – Free to Play. Mô hình phải trả tiền mua NFT trước mới được chơi như chạy bộ hay Axie đã không còn thấy xuất hiện.
Chúng tôi hiện đang thấy một số hướng thử nghiệm sau:
Cấp độ 3A –
Từ một cực đoan sang cực đoan khác, nếu Axie nhấn mạnh «kiếm tiền» (Earn), thì các game 3A nhấn mạnh «chơi» (Play), mức độ nhấn mạnh cũng khác nhau. Nhẹ hơn là các game nhắm vào cộng đồng Web3, dùng NFT để thu hút người chơi Web3. Nặng hơn là nhắm vào cộng đồng Web2, sản xuất, vận hành, quảng bá theo mô hình game di động Internet truyền thống, đơn giản chỉ chuyển hệ thống giao dịch lên chuỗi, thậm chí có thể tích hợp ví sẵn, trải nghiệm mượt mà không cảm giác…
Loại giải trí xã hội –
Web2 chúng ta từng trải qua thời kỳ trồng rau, nuôi gà, giành chỗ đậu xe. Web3 GameFi có trải qua giai đoạn tương tự? Giải trí, xã hội, thêm tí kiếm tiền? Chưa biết tương lai, nhưng ít nhất là một hướng chưa được khám phá nhiều. Mô hình X to Earn mới – hiện thấy nhiều nhất là Bet to Earn đại diện bởi PSI, còn gọi là Risk to Earn. Nói đơn giản là liên kết việc kiếm tiền với kỹ năng và độ thành thạo của bạn. Hãy tưởng tượng một game kiểu PUBG Web3, 100 người chơi mỗi người đóng 1 USD để tham gia, người thắng nhận 100 USD. Cách này cơ bản giải quyết được mô hình Ponzi phụ thuộc tăng trưởng người chơi mới và vòng xoáy tử thần sau đó, vì mô hình kinh tế lúc này gần như trở thành PVP. Tuy nhiên, giống 3A, cần tính giải trí đủ cao để giữ chân người chơi, vì động lực tài chính với người dùng bình thường trở nên rất nhỏ.
Free to Own dựa trên NFT –
Tiêu biểu là DigiDaigaku, thực ra Dookey Dash của APE cũng có chút cảm giác tương tự. Tổng thể là thu hút người chơi đến sở hữu NFT miễn phí hoặc giá rất thấp, sau đó liên tục bổ sung giá trị cho NFT. Yêu cầu rất cao về khả năng tạo kịch tính, bí ẩn và marketing của team ở giai đoạn đầu, và cũng đòi hỏi năng lực phát triển, sản xuất game ở giai đoạn sau. Đây là con đường có ngưỡng cao. Ngoài ra, số lượng NFT giai đoạn đầu thường giới hạn 10.000, việc mở rộng quy mô người chơi cũng là bài toán khó.
Kiểu Nintendo –
Tất nhiên là đại diện bởi TreasureDAO và Gala, trong đó game của Gala thiên về «nặng», còn game của TreasureDAO thiên về phong cách «mini game». Sau khi ra mắt Beacon – một sản phẩm ăn khách – chắc chắn sẽ thu hút thêm nhiều mini game tương tự vào hệ sinh thái. Web2, mini game luôn bền vững, Web3 có thể sao chép thành công hay không, hiện chưa ai biết.
Game hóa DeFi –
Ở đây Defi Kingdom là dự án hiếm hoi, tham vọng cũng rất lớn, hệ thống cực kỳ phức tạp, khiến người ta lại thấy cảm giác «Dream Westward Journey trên chuỗi». Tuy nhiên, sau cơn sốt tăng 100 lần năm 2021, dự án chậm tiến triển, giá token trở về vạch xuất phát rồi tiếp tục ảm đạm. Loại GameFi phức tạp gắn chặt với DeFi này dường như đang gặp nhiều trở ngại.
Fully Onchain Game (trò chơi hoàn toàn trên chuỗi) –
Có lẽ đây là loại GameFi được thổi phồng nhất tại ETH Denver, lý do không gì khác, vì các loại còn lại dù sao cũng mang bóng dáng Web2.5, chỉ có trò chơi hoàn toàn trên chuỗi mới thực sự là game Web3 mang đặc tính blockchain, thậm chí một số cái không còn gọi là game nữa, mà phải gọi là Onchain Autonomous World – Thế giới tự trị trên chuỗi. Đây có thể là sản phẩm bản địa blockchain thứ ba, sau DeFi và NFT. Nhưng giống như DeFi (MakerDAO) và NFT (CryptoKitties) cùng ra đời năm 2017, nhưng lần lượt bùng nổ năm 2020, 2021, Fully Onchain Game cũng đang ở giai đoạn khám phá cực kỳ sớm, có thể cũng cần 3–4 năm nữa mới đến thời kỳ đỉnh cao.
Hiện tại, trong 7 hướng đi này, chưa thể nói được cái nào hay những cái nào sẽ đi đến cuối cùng. Hơn nữa, sự phát triển của GameFi còn đối mặt với một mâu thuẫn căn bản: mặc dù game dễ dàng thu hút người dùng từ ngoài vào, nhưng bản chất game là tạo ra một thế giới tách biệt với thực tại, giúp con người tạm thoát khỏi công việc và cuộc sống bận rộn, bước vào khu vui chơi «thuần khiết» này. Nhưng việc kết nối với Web3 hay nói cách khác là lớp底层 blockchain khiến GameFi không thể tránh khỏi việc thông qua một hình thức tài chính hóa nào đó mà tái kết nối với thế giới thực. Liệu sự kết nối này có phá vỡ chức năng «thuần khiết» cốt lõi nhất của game hay không, là một vấn đề đáng suy ngẫm.
Tổng kết:
Việc suy ngẫm lại ba lĩnh vực nóng nhất hiện nay không có nghĩa là chúng tôi không lạc quan về các lĩnh vực này. Ngược lại, ABCDE luôn đánh giá cao dài hạn ba lĩnh vực trên, và đã hoặc đang lên kế hoạch đầu tư vào các lĩnh vực này. Chúng ta thường đánh giá quá cao giá trị ngắn hạn của một công nghệ, nhưng lại thường đánh giá thấp giá trị dài hạn của nó. Những lĩnh vực này có thể chưa mang lại tỷ suất sinh lời tương xứng hoặc ngắn hạn cho các nhà đầu tư và thị trường sơ cấp/thứ cấp. Nhưng với chúng tôi – một VC đầu tư dài hạn với chu kỳ thoái vốn 5 năm – thời gian sẽ là người bạn tốt nhất.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
ABCDE
